سنتها و باورها :

فرهنگ مردم تخت مجموعه عوامل مرتبطی است که نحوه زندگی این قوم را تعیین میکند این عوامل عبارتند از زبان ، رسوم ، عادات ، دانسته ها ، عقاید ، مذهب ، پذیرفته های اخلاقی ، محرمات ، قوانین ، اصول مالکیت ، هنر ، صنایع و خلاصه مجموعه اعمال و افکار مردم این قوم که در اثر زندگی افراد ، آن هم در طول سالها بوجود آمده ، شکل گرفته و از نسلی به نسل بعد منتقل می گردد . هریک از عوامل به نوبه خود در تبیین نحوه رفتار ، طرز تفکر، امیال ، مقررات ، تفاوتها ، جهان بینی ، مشخصات روان شناسی مردم این قوم تأثیر قابل ملاحظه ای دارد . بنابراین فرهنگ این قوم خصوصیات و رنگ ویژه ای دارد که با آن شناخته می شود و شناخت این قوم از راه بررسی وژرف نگری در آثار ، پدیده ها و آفریده های آن ممکن است  به این منظور این جامعه ، کوشش می کند افراد را به گونه خاص و متناسب با فرهنگ خود آموزش و پرورش دهد تا جامعه پایدار بماند و با آن شناخته شود. 

بطور کلی رسوم و سنن ، رفتارهای معینی هستند که در جامعه تخت متداول است و فرد در جریان زندگی خود آن را می آموزد و بکار می بندد و انتظار دارد که دیگران آن را انجام دهند . پاره ای از از این رسومات عبارتند از: رسوم اجتماعی (رسم مهمان نوازی) ، تشریفات اجتماعی (تشریفات پذیرایی در جشنها) ، آداب اجتماعی (آداب غذا خوردن ، آداب سخن گفتن و آداب لباس پوشیدن) ، شیوه اجتماعی (سحر خیزی) ، سنتهای اجتماعی (عید نوروز و اعیاد ماههای قمری). بطورمثال یکی از سنت هایی که همه ساله توسط مردم به صورت خود جوش در این شهرانجام می شد پخت حلیم است که در گویش محلی اصطلاحاً ((مال خدا )) می گویند . اهالی معتقدند که خداوند با این عمل خداپسندانه ، درد و بلا و عذاب الهی را از مردم دور می کند و موجب  ریزش باران رحمت در این منطقه می شود . این کار در فصل زمستان انجام می گیرد و همچنان ادامه دارد . یکی دیگر از این رسمها در گذشته ، مردم اعم از زن و مرد به همراه ملای محل جهت آمدن باران قبله دعا می رفتند و دعا می خواندند که هفت بند داشت و نماز باران اقامه می کردند که مکان آن در محدوده زمین فوتبال کنونی در محله حسین آباد می باشد . این عمل در روز جمعه انجام می گرفت .

یکی دیگر از رسوم کهن مردم این منطقه که قدمت آن حدود 250 سال می رسد ، عده ای به صورت خود جوش هر ساله به قدمگاه حضرت علی (ع) واقع در روستای جَغان می روند . در این رسم دیرینه فردی متولی جمع آوری نذورات از اهالی می گردد و با خرید گاو ، شتر یا گوسفند به آن قدمگاه می روند و قربانی می کنند . یکی دیگر از این رسمها ، اهالی هر ساله در روز نهم ذی الحجه به زیارت سید سلیمان می روند و در آنجا قربانی و ادای نذورات می کنند که این رسم نیز پا برجاست . این رسمها که هنوز در بین مردم متداول است ، باعث می گردد که افراد در طول سال دور هم جمع شوند و باعث وحدت میان آنها شود .

پس عقیده عمومی ، قضاوتی است که مورد قبول عامه اهالی تخت باشد و عقیده یعنی آن چه انسان به آن اعتقاد و یقین دارد و مجموعه سنتها ، عادات و اعتقادات که از نسلهای گذشته به نسل های بعدی می رسد ، همان فرهنگ می باشد . این سنت ها و اعتقادات در بیشتر مواقع چنان در دل و جان مردم ریشه کرده که به سختی می توان آنها را از بند آن رها ساخت . بعضی ازاین سنتها جنبه دینی ، مذهبی و اعتقادی دارند مثل استخاره قرآن ، استخاره با تسبیح ، فال حافظ  و بعضی جنبه خرافی دارد .

در گذشته بعضی از اهالی با شنیدن آوای بلبل و دیدن ناگهانی آن ، آنرا به فال نیک می گرفتند. دیدن زن بر سر راه در هنگام سفر، آنرا فال بد می دانستند  و اگر شخصی آماده سفر باشد و کسی عطسه می کرد ، سفر را به تأخیر می انداختند . بعضی از ایام هفته مثل شنبه را روزخوبی نمی دانستند و نرفتن به خانه دیگران در روز شنبه ، پول خرج نکردن در این روز از باورهایشان بود .

بطور خلاصه ساکنان شهرتخت ، مردمانی دین مدار، درستکار ، سخت کوش ، میهمان نواز و مهربان هستند . از دیرباز در داد و ستد بسیار ساده و پای بند گفتار خود بودند . مردم این شهر بی آزار ، متدین ، هوشیار و نکته بین هستند . بیشتر آنان در باورهای دینی خویش استوار هستند و به پیشوایان دینی و بزرگان احترام می گذارند . در دوستی استوار و وفا دارند و در شرایط سخت پر دوام و بردبار می باشند . از آداب مورد پسند این اهالی در گذشته این بود که روزهای دوشنبه و پنجشنبه را حتی المقدور روزه می گرفتند و اوقات خواب را کم می کردند و بیشتر به کار و تلاش می پرداختند . فاتحه خوانی و ختم قرآن در ماه رمضان بصورت گروهی از دیر باز مرسوم است . برای عهد و پیمان اهمیت فوق العاده قائل بودند . از نظر مادی در حد توان به تهیدستان کمک می کردند و لباسهای ساده می پوشیدند و به بزرگترها احترام ویژه ای قائل بودند . تعاون و همکاری در امر خانه سازی ، جشن عروسی ، مراسم سوگواری و عزاداری زبان زد همه منطقه بوده و هست .لازم به ذکر است در گذشته یکی از آرزوی های دیرینه مردم شهرتخت ، رفتن به مشهد مقدس و زیارت حرم امام رضا (ع) ، زیارت خانه خدا و زیارت حرم امام حسین (ع) در کربلای معلی بود . کسی که قصد زیارت را داشت برای او چاوشی می خواندند و بعد از برگشت نیز چاوشی می خواندند . یکی از روزهای مهم برای زیارت ، روز عرفه یعنی نهم ذی حجه هر سال قمری است که هزاران نفر زائر از سراسر شهر تخت برای زیارت و قربانی کردن به زیارتگاه امامزاده سید سلیمان می رفتند . مرقد مطهر این امامزاده در روستای زیارت از توابع بخش تخت و در فاصله 9 کیلومتری مرکز تخت قراردارد . یکی دیگر از زیارتگاهها ، بقعه سید احمد واقع در روستای چاهستان از توابع بخش تخت در فاصله حدود  10 کیلومتری می باشد که مشتاقان زیادی از شهر تخت به آنجا می روند .