تخت از نگاه سدیدالسلطنه

تخت از نگاه سدیدالسلطنه

محمد علی کبابی معروف به سدید السلطنه در سال 1253 شمسی در بغداد متولد شد . ایشان نوشتن کتاب بندرعباس و خلیج فارس را با سفرهای بسیاراز سال 1285 تا 1290 شمسی به مدت 5 سال نوشته است . سدید السلطنه در سال 1320 شمسی در سن 67 سالگی چشم از جهان فرو بست و در قبرستان سید کامل بندرعباس به خاک سپرده شد . ایشان براساس نوشته خود در کتاب معروف بنام بندرعباس و خلیج فارس ، تخت را این گونه بیان نموده است :

تخت مرکب از چند قریه است که عبارتند از چاهستان ، گیشان ، سَرخا ، تخت ، سَرجُغ ، بُهرغ ، جَغان . قریه تخت آب جاری دارد که 70 حصه می نمایند برای هریک حصه آب ، نه تومان و پنج هزار مالیات قرار داده اند که 665 تومان شود لیکن در حال حاضر تقریباً 1400 تومان از اینها دریافت می نمایند . از قریه تخت تا شهربندرعباس قریب 10 فرسنگ است و حدود 300 خانواردارد .  محصولات آنها ، خرما وحنا است . رودخانه ای که قریه تخت و قریه زیارت را سیراب می کند معروف به جاماش است . حرکت قافله ها از بندرعباس به کرمان به سه طریق انجام می گرفت که یک طریق آن ازمسیر تخت بود . بدین صورت که ابتدا از بندرعباس به باغو که حدود سه فرسنگ است و از باغو به قریه تخت که حدود 4 فرسنگ است انجام می گرفت .

در جای دیگر این کتاب آمده که ملک دادخدا ناحیه تخت را در آن سال به قیمت 1200 تومان اجاره کرده بود . تخت قریه ای است به مسافت 10 فرسنگ شمال شرق بندرعباس و طرف قریه کشکو واقع شده است . آب شرب آن قریه از یک شعبه ای از شعبه رودخانه جاماش است و آن رودخانه از کوه جاماش واقع در خاک سبعه فارس جاری شده و در جلگه تخت از دهانه جاماش وارد می شود ، یک فرسنگ شمال قریه تخت ، آب آن به سه شعبه تقسیم می شود ، شعبه طرف غرب به خود تخت و شعبه وسط به قریه سردره و شعبه طرف شرق به قریه گودو تعلق دارد . شعبه متعلق به تخت به 72 هنگام تقسیم شود و مالیات حالیه هر یک هنگام آب 17 تومان است و واحد قسمت یک هنگام آب به طریق زیر است : یک واحد مطابق است به 11 دقیقه و 15 ثانیه آب و مالیات یک واحد 2014 شاهی است ، چهار واحد مطابق است با سه  ربع و یا 45 دقیقه آب و مالیات یک ربع یک تومان و 16 شاهی است . چهار ربع مطابق است به یک چارک یا سه ساعت آب و مالیات یک چارک چهار تومان و سه هزار و چهار شاهی است و چهار چارک مطابق است با یک هنگام یا 12 ساعت آب و مالیات یک هنگام 17 تومان و دو هزار و شانزده شاهی می باشد. این 72 هنگام آب میان دو طایفه پرشکوه و نبوران تقسیم می شود که هر طایفه 36 هنگام آب دارند. رییس طایفه پرشکوه ملک دادخدا و رییس طایفه نبوران ملک ذوالفقار است  بعلاوه آب فوق ، یک چشمه آب گوگرد موجود که در کوه بُهرغ واقع شده و طرف شمال شرق تخت جاری است . در سال 1243 که بنیچه تخت را بستند ، طومار ناحیه تخت را 7227  و موقوفات آن 136 طومار معین کردند که جمع آن 7363 طومار شود . مقادیر نخیلات و مالیات قریه تخت به قرار زیر است :

تعداد نخیلات مثمره فاریابی 19434 اصله و مالیات جدید از قرار چهار اصله یک قِران و جمعاً 485 تومان و هشت هزار و ده شاهی می شود . تعداد نخیلات مثمره بخسی 1157 اصله و مالیات جدید از قرار 5 اصله یک قِران و جمعاًً 23 تومان و یک هزار و هشت شاهی می شود . مقدار حنا 494 مَن که از قرارهر چهار من یک قِران و جمعاً 12 تومان و سه هزار و ده شاهی می شود . مقدار بذر افشان 736 مَن که از قرار هر یک مَن هشت شاهی و جمعاً 29 تومان و چهار هزار و هشت شاهی می شود .

درقریه تخت 5 آسیاب موجود است که از قرارهریک آسیاب سه تومان جمعاً 15 تومان می شود و جمع 5 قلم فوق ،مالیات جدید تخت 565 تومان و هفت هزار و شانزده شاهی است . تعداد مالکین 280 نفر و تعداد نخیل نر 615 اصله و تعداد فسیل (توم) 6346 اصله می باشد . قریه بُهرغ دریک فرسنگی شمال تخت و قریه جَغان نیزدر یک فرسنگی شمال تخت و قریه سرخا  در7 فرسنگی شمال تخت و قریه چاهستان در یک فرسنگی شمال تخت و قریه سردره در نیم فرسنگی جنوب تخت و قریه گیشان در سه فرسنگی شمال تخت واقع شده اند . در جای دیگری از کتاب سدید السلطنه کبابی آمده که مالیات تخت در سال 1332 هجری قمری 1200 تومان بوده است و حدود تخت از چاهستان ، سَرخا ، جَغان ، گِیشان و پنج جُفت آسیاب بوده و حد آن از رودخانه شور تا اشکن می باشد .